Qorxunc PR
Posted On 10 янв. 2008 г. at на 16:06 by Aygün İslamzadəİndi əvəzinə başqaları verir qərar…
Sənin yerinə düşünən düşmənlərin var.
Qarnını ağrıyla,
Beynini yalanla doldurdular.
(bu sətirlər yazıma ideal başlanğıcdır, yeni və gələcəyinə çox ümid bəslədiyim bloqdan götürülub)
Yenə də PR.. Bu Pr dediyimiz məfhum qanımıza, canımıza elə işləyib ki, hər eşitdiyimiz sözdə, hər baxdıgımız yerdə ondan bir parça görə bilərik. Məsələn bir az əvvəl bloqdan sətirlər və bloqu qeyd etməm də gözəl bir PR nümunəsidir. Pr-ın rəngləri barədə bir yazımı oxumuşdunuz. İndisə ən qorxunc Pr-dan söhbət açacam. Düşünürəm ki, heç kəsin ağlına gəlmir ki, söhbət Süleyman Sani Axundovun “qorxulu nağıllar” seriyasından gedir. Hərçənd mən körpə uşaga hər hansı bir qorxulu nağıl oxumağın əleyhinəyəm, amma bu günlük o nağıllara toxunmayacam. Bəziləriniz isə elə düşünəcəksiniz ki, mən yenə də qara pr-dan yazacam. Qara pr-da qorxulu nəsə var, buna söz yox. Amma bir və ya bir-neçə PR üzrə bacarıqlı mütəxəssis bir yerə yığılsa istənilən qara PR-ı ya tamamilə yox edə, ya da ən azından yumşalda, yəni bozarda bilər. Əsas qorxulu olan beyinyumaq və insanlardan zombi düzəltmək gücündə olan qəhvəyi PR-dır. Pr-ın bu növü haqqında yenə də məlumat verim, qəhvəyi PR neofaşizm və faşizm təbliğatına bənzər ideyaların yayılmasıdır. Bu sıraya radikal millətçilik, hər hansı bir sektanın təbliğatı və ya siyasi ideyaların bir qədər fərqli rakursdan insan beyninə yeridilməsi aiddir. Həqiqətdə bu sıraladıqlarımın bir-birilə əlaqəsi o qədər sıx və eyni zamanda gizli olur ki, bizim kimi normal adamlar ən çoxu şübhələnməyə qadir oluruq. Qəhvəyi PR polittexnoloqların ən sevdiyi üsullardan biridir, bir düşünün, bütün sosioloji və neyroloji amilləri işə salıb, insan beynində yeni reallığa keçid yaratmaq.. Bundan cazib nə ola bilər?
Bəs bu reallığa keçənlər... Beyinlərinin yuyulduğunu, onlardan kiminsə öz məqsədlərinin uğruna zombi düzəltdiyinin fərqinə necə vara bilərlər?? Kim onlara bu reallığın nələrə arxalandığını bildirəcək? Paolo Koelyonun “11 dəqiqə”sində mazoxizm uçurumuna yuvarlanan Mariyanın daşlar üstündə gəzdirilib, ağrıdan sonra boşluq olduğu göstərilən kimi bu idealların da sonrasında sadəcə bir boşluqla üzləşəcəklərini kim göstərəcək?
Bu yazını yazmağa qərar verərkən nümunələrim çox idi və çətin seçim qarşısında qalmışdım. Skinheadlərin Putin tərəfindən dəstəklənməsi, vəhhabilərin dini özünəməxsus qavraması və yayması, masonlar haqda nagıllar, bəlkə də gerçəklər və daha nələr.. Psixoloq Kerol Muqun seçim etmək zərurəti insan beyninə ziyandır, onu infantilləşdirir sözləri yadıma düşdü. Bu zərurətdən tezliklə yaxa qurtarmaq ümidindəykən burnuma əvvəllər də hiss etmiş olduğum bir təhlükənin qoxusu gəldi. ANS-in adlı-sanlı jurnalistlərindən birinin İran və şiələrdən danışması diqqətimi cəlb etdi. Üstəlik bir neçə ay əvvəl həmin kanalda efirə buraxılmış və indiyə qədər davam edən dini serialı da mənə xatırlatdı. “Eşq vilayəti” serialı əsl radikal şiəliyin rəmzinə bənzəyir və beyin yumaq üçün ideal vasitədir. Burada işinin ustası Vüsal Məmmədovdan misal gətirmək istəyirəm: Azərbaycanda radikal şiələrin əksəriyyəti elə bir şəkildə İranın mənəvi təsiri altındadırlar ki, onların çoxunu öz dövlətlərinə qarşı çevirmək həmin ölkənin emissarları üçün xüsusi çətinlik yaratmır. Mən özüm o tip insanlarla söhbət edərkən onların beynindəki zəhərin “dozasına” həmişə heyrət etmişəm..Bu yazını tam oxumağınızı məsləhət görürəm, bütün mənim qeyd etmədiyim nyuanslara orda rast gələ bilərsiniz.
İraqdan danışarkən yeri gəldi-gəlmədi “şiə” sözünü vurğulayan və şiə sünni məzhəbinin qütbləşməsini göz dağı kimi ortalığa qoyan ANS aparıcıları hələ də bunun özündə necə təhlükə daşıya biləcəyinin fərqinə varmırlar. Ən əsası bu təbliğatın, yəni qəhvəyi PR-ın təsadüf və ya təhlükəni tam surətdə anlamamağın nəticəsi kimi görə bilmirəm. Bu bir qeyzerdir ki, hardasa dərinlikdə qaynaqlanır, sonra üzə çıxır. Əsas sual isə burda əmələ gəlir.. Bu qaynaqlanma hardan irəli gəlir?
Rənglənmiş PR
Posted On 24 дек. 2007 г. at на 02:51 by Aygün İslamzadə
Hər gün düşünürəm ki, mak.az-ın “Marketinqin rəngi” layihəsinin aqibətini öyrənəcəm. Tələbələrin bu haqda nə yazacaqları məni çox maraqlandırır. Bu layihə haqqında eşidəndə -balaca uşaqlar kimi marketinq mənim üçün göyqurşağı rəngindədir deyə bağırmaq istəyirdim, amma o an üçün niyə belə düşündüyümü tam qavramırdım. Sonra isə anladım ki, marketinqi o qədər zəngin və rəngarəng hesab edirəm ki, göyqurşağının 7 rəngi bunu ifadə etmək üçün kifayət deyil. Ümumən onu qeyd etmək istəyirəm ki, mövzu əla seçilib, belə yazını nəinki yazmaq, hətta oxumaq belə xüsusi zövq verməlidir.
Belə çıxır ki, marketinqi bizlər əlimizdə fırça ilə boyamalıyıq. Bu yerdə ağlıma artıq boyanmış PR gəlir. Və bugünki yazımı PR-ın rənglərinə həsr eləmək istəyirəm.
PR rənglərdən boldur, amma nə məsələdirsə, bunu hər kəs bilmir. Qara PR-dan başlayaq, bunu hər gün eşidirik, amma çoxlarımız bu ifadənin haradan gəldiyini və onun Public relations ifadəsindən bir xeyli əvvəl doğulduğu haqda heç şübhələnmir. Qara PR əslində inqilabçı Simon Bolivarın dostu və silahdaşı olub. İndi reaksiyanızı təxmin edirəm. Bəziləri təəccüblənib, bəzilərini isə gülmək tutub, amma hamı düşünür ki, bu nə deməkdir, Bolivarın mətləbə nə dəxli var...Özü bir tərəfə, hələ dostu da çıxdı ortalığa.
Qaradərili Piar Manuel Karlos Bolivarla çiyin-çiyinə Cənubi Amerika əhalisinin azadlığı uğruna vuruşub, admiral rütbəsinə qədər böyüyüb, amma sonra bilmirəm hansısa bir hərislik və ya paxıllıq girib bu münasibətlərin içinə. Ay mən bu şeytana nə deyim?! Piar Cənubi Amerika libertadoruna qarşı çıxıb, ittihamlar bir-birindən ağır, Karlosun başçılığı altında Amerikanın yenicə yaranmış mətbuatı Bolivarın necə əxlaqsız olduğunu, narkotiklərdən ifrat dərəcədə istifadə etdiyini ətrafa yaymaqdan heç cəkinməyib. Üstəlik bonapartizmdə də günahlandırılan Bolivar əhalinin gözundən sürətlə düşürdü. Bütün bu proseslərə isə kənardan Şimali Amerika çox təəccüblə tamaşa edir və Vaşinqtonla Bolivarı müqayisə edib,onunla,yəni öz libertadorları Vaşinqtonla əməlli-başlı fəxr edirdi. Politoqların nəzərindən isə belə bir proses qaça bilməzdi. İnsanlarda ən sevdiyim cəhət hər yeni gördüyünə ad vermək ehtiyacıdır. Beləliklə, bu ehtiyac öz işini görür və politoqlar belə şayiələrin yayılma prosesinin adını ilk bu üsuldan istifadə edən qaradərili mulat Piar Manuel Karlos şərəfinə Qara Piar qoyurlar. Özünü isə paxıllığı ucbatından güllələyirlər.
İllər keçir, politoloqların arsenalında ən güclü alətlərdən birinə çevrilən qara PiaR üçün yeni şərti ifadə uydurulur, eyni zamanda sözün mənşəyi tamamilə ikinci plana keçir. PR-ın ancaq qara olmadığını görüb, ona Public Relations adı verilir, yəni ictimaiyyətlə əlaqələr. Standart Pr-a çox hallarda ağ PR-da deyirlər. Bir də aralıq mövqedə bir boz PR var. Yəni ki, əgər çox da yalan-palan istifadə olunmursa, amma yenə də kimisə qaralayırlarsa və o kimsəyə qarşı PR işləri aparılırsa, bu boz PR-dır.
Sarı PR- qadağa olunmuş sözlər, erotika və pornoqrafiyanın diqqət çəkmək üçün istifadəsidir. Məsəl üçün məşhur dünya şou yarışmalarında ildən ilə artan psevdoqomoseksualistləri göstərə bilərəm və dünya təcrübəsi sübut edir ki, bu çox səmərəli nəticələr verir.
Qəhvəyi PR- neofaşizm və faşizm təblığatı. Zəhmət olmasa, Hitleri və Mussolinini düşünərək çox uzaqlaşmayın indiki reallıqdan. Qonşu Rusiyada radikal millətçiliyin təbliğatı öz pikini yaşayır və təəssüflər ki, iqtidarı da bu cür faşizmə yol açır və həmyerlilərimiz skinheadlərin belə rahat çoxalmasının əziyyətini yaşayır. Əslində bu o qədər geniş mövzudur ki, ümid edirəm gələcəkdə qəhvəyi pr-a, ələlxüs Rusiyada bu dəqiqə qəhvəyi Pr-ın necə aktiv şəkildə aparılmasına bir də qayıdacam.
Altıncı və sonuncu, yaşıl PR ( ən sevdiyim PR) sosial cavabdehlik daşıyan PR, xüsusən təbiəti və ekologiyanı qorumaq yönlü təbliğatlar yaşıl Pr adlandırılır.
Nə yaxşı ki, biz dünyanı rəngli görürük...
BAKUTEL-də Crazy pr… Yeri idi?
Posted On 27 нояб. 2007 г. at на 10:54 by Aygün İslamzadə“Mountain Dew”-unun ayağı Pepsicoya düşmədiyi kimi, mənim bloquma da düşmədi. Həftələrlə mənə yazı yazmaq qismət olmadı. Amma dedim ki, bu gün bloqun bəxtini açım.
Əvvəlki yazılarımın birinin başlığı belə idi, pr-ın ağını da sevirem, qarasını da. Dəlisinə isə həsəd aparıram.
Daha həsəd aparmıram. Çünki, bizim uşaqlarla birgə Bakuteldə bunu tətbiq elədik. Amma ki, deyə bilərəm ki, iki səbəbdən bu Crazy Pr-ımız uğursuz alındı. Birincisi, mən ayaq altında qaldım, hər cür nəticəni fikrimə gətirmişdim, amma bir nömrədən ötrü bu cür reaksiya gözləmirdim. İkincisi, bu hadisə haqqında heç kimin danişmayacağını ağlıma belə gətirmirdim.
İndi isə daha ətraflı. Stendimiz çoxlarının gördüyü kimi şarlardan ibarət idi. Demək olar ki, axirinci saatda ekspromt şəkildə bir dəyişiklik edib, sərgini nisbətən maraqli şəkildə sonlaşdırmaq istədik. Üç şarın içinə bizim tariflərin adlarını yazıb atdıq, burada bir haşiyə çıxmaq istəyirəm- tariflərin adını yazıb qoymaq əla ideya idi, yəni N sayda tariflərdən hansıların adları qoyulduğunu heç kim bilə bilməzdi, ancaq biz.Bu da o deməkdir ki, heç kim başqa kağız gətirib udduğunu iddia edə bilməzdi. Sonra isə anons verib, camaatı çağırdıq. Şarları partladib içindən tarif adlarını tapana nömrə verəcəyik deyə elan etdik. Şarları yerə boşaltmamiş camaat hücum elədi, security məni güclə qorudu, stend nəəcəbsə tab gətirdi və aşmadı. Bu qarmaqarışıqda başımın üstündəki Azercell işçilərinin necə bu hadisəyə tamaşa etdiyini və güldüklərini görürdüm. Əslində onların reklamda etdiklərini mən real həyatda bacarmışdım. Prosess bitdi, tarif adlarının üçü də tapıldı. Emosiya və hisslərin pikini yaşadığımı deyə bilərəm, əvvəl utanc, sonra sadəcə gülmək istəyirdim, sonra isə fəxr hissi keçirdirdim. Ən azından illər keçsə belə, həyatımda özümün özümə gülə biləcəyim bəzi hadisələrin olmağı məni sevindirir. Bəlkə də ele buna görə marketinqdəyəm, hər gün eyni formal işləri görməkdən qorxduğum və qaçdığım üçün.
Sonda xüsusi təşəkkürlər bölməsinə keçim. Təşəkkür edirəm bizim Araza, həm bütün işdə köməyinə, həm də orijinal ideyalarına görə (tarif adları yazmaq da onun fikri olmuşdu), Anara – Bakuteldə baş nəzarətçiyə, həqiqətən məni qorumaq üçün bir xeyli əziyyət çəkdi.
Bir də stendimizə, yıxılıb BTRİB-in də stendini dağıtmadı deyə. :)
Do the DEW!
Posted On 7 нояб. 2007 г. at на 14:31 by Aygün İslamzadəOndan başlayım ki, mən nə “Pepsico” nun pr meneceriyəm, ne de krizis menecmentində çalışanlardanam. Sadəcə, “Mountain Dew”- unun bizim ölkədəki gələcəyi üçün narahat olanlardan biriyəm. Bu alkoqolsuz içki ilə yaxından tanışlığım bir-neçə gün əvvələ təsadüf edir. Daddırma aksiyası zamanı mən də dadına baxdım və özümdə heç bir zəhərlənmə işarəti sezmədim, üstəlik dadını da çox bəyəndim. Amma qiyabi olaraq tanışlığım bir xeyli vaxtdır ki, var. Çox sevdiyim “Positioning – battle for your mind” kitabında “Pepsico”-nun “Mountain Dew”-nu bazara çıxaranda güclü "positioning" siyasəti işlətdiyi haqqında oxumuşdum. Bu tanış olmayan içkinin adını görəndə düşündüm ki, bəs o əjdahadan bizdə niyə yoxdur?!
Nəhayət ki, əjdaha gəlib çıxdı. Gəlişi nə gəliş... Sanki əjdaha deyildi gələn....
Biraz “Mountain Dew”- nun reklamlarına nəzər saldım. Möhtəşəm roliklər çəkilib, Pikassonun, Van Qoqun əsərlərindən istifadə olunmuş roliklər də var.
Diqqətimi cəlb edən və hətta, özündə həbs edən (diqqətimi) roliklərini çox bəyəndiyim reklam rejissoru Kinka Uşerin çəkdiyi rolikdir. Rolikə burdan baxa bilərsiniz. Kinka Uşerin məşhur sözlərini xatırladım, -“Sizin rolikinizə baxmaq üçün insanlara səbəb verin”. Həqiqətən çox uğurlu alınıb və hər halı ilə məqsədinin “Mountain Dew”unu -(tərcüməsi, Dağ şehi və samoqon kimi verilə bilər, amma alkoqolsuz olduğunu nəzərə alsaq, yaradıcılarının brendin adını samoqondan deyil, dağ şehindən götürdüyünü təxmin etmək olar) bir brend kimi insanlara çatdırmaq və onların beynində adına- dadına uyğun yer tutmaq olduğu anlaşılır.
Bu cür rolikləri olan məhsulun bizim bazara çıxartdığı roliki görmək lazımdır. “Mountain Dew” içib zibilliyə düşən oğlan və mənasız sloqan- DYU et! Şübhələnirəm ki, bu Dyu et - “DO the Dew” sloqanının olduğu kimi tərcümə olunmuş variantıdır. Adaptasiya ilə tərcümənin fərqini öyrənəcəyimiz günə nəzir demişəm.
Uğursuz reklamdan sonra Xırdalanda baş verən zəhərlənmə hadisəsi sanki ikinci zərbə oldu. Müxtəlif mənbələrdən 2-17 uşaq zəhərlənməsi baş verdiyi haqqında xəbər bir andaca hər yerə yayıldı. Əlbəttə, orda olmamışam, “Mountain Dew”- unu analiz edən laboratoriyada da həmçinin. Bunun bir rəqib əli ilə edildiyini də söyləyə bilmərəm. Amma əvvəldə qeyd etdiyim kimi, mən sağ və salamatam. Bir təsadüf bu cür brendin taleyini korlamamalıdır. Yumşaq və az kalorili, alkoqolsuz içkilər arasında özünəməxsus yer qazanmış “Mountain Dew”-ya kömək aksiyası keçirib, hərəmiz bugüncə birini almalıyıq. Necə fikirdir?
P. S: Bank hesabımın nömrəsini göndərirəm “Pepsico”ya. Bu cür pr məqalə yazmışam. PULUMU VERİN! :)
PR-ın ağını da sevirəm, qarasını da. Dəlisinə də həsəd aparıram )
Posted On 22 окт. 2007 г. at на 17:07 by Aygün İslamzadəCrazy PR- güclü və nisbətən yeni marketinq alətidir. Zaman keçdikcə, marketoloqlar müştərini “quru” informasiya ilə əldə edə bilmədiklərini düşünüb, yeni üsullar axtarmağa başlayıblar. Hal-hazırda Amerikada reklamı müəyyən edə bilən tyuner icad olunub, bu cihaz reklam başlayan kimi kanalı avtomatik dəyişdirir. Əgər bu ilə qədər cihaz 600 dollardan artıga satılırdisa, indi 199 dollara satılmaga başlayıb və bunun nəticəsində satışları artıb. Bu isə reklam erasının sonunun gəlməyini xəbərləyən qaranquşdur. İnsanlar artıq reklamdan doyublar, marketoloqların isə məqsədi indi müştərini bir növ heyrətləndirmək, təəccübləndirmək və ya Qodin Setin sözü ilə desək, “bənövşəyi inəyi” tapmaqdır. Bütün bunları kütləvi informasiya vasitələrinin(KİV) maraqlanacağı ekstravaqant bir kreativlə ortalığa çıxartsaq alınır - crazy PR.
Qonşu Rusiyada artıq Pr-ın bu növü üzrə mütəxəssisləşən agentliklər yaranıb. İlk dəfə crazy PR-ın effektivliyini göz önünə çıxartmaq məqsədilə, həm də potensial müştəriləri cəlb etmək və KİV-in diqqətını özlərinə doğru yönəltmək istəyən GLOBAL POİNT agentliyinin kreativ direktoru “Rekordunu göstər” adlı sloqan altında burnuyla yerde yumurta suruyərək 200 m məsafəni 14,7 dəqiqəyə qət edib. Sonradan bir sıra Crazy PR aksiyalarına imza atıblar. Ən bəyəndiyim “ Sənin Hummerin – sənin qaydan” aksiyası cəmi 3000 ABŞ dollarına başa gəlib. Hummer ilə xüsusi hazırlanmış bir minik avtomobilini əziblər və bütün günü Hummer əzilmiş maşının üstündə qalıb, ətraf insan axını ilə dolu imiş. Nəticədə 50-yə yaxın KİV bu məsələni təmənnasız işıqlandırıb və səhəri gündən etibarən Hummerin satışları sürətlə yüksəlməyə başlayıb.
Qlobal Point agentliyinin direktoru Yana Zyablina marketinq qaydalarinin crazy PR-da da özünü göstərdiyini müsahibəsində qeyd etmişdir. Yəni, nə qədər dəli adını almış olsa da ancaq ağılla təşkil olunmuş crazy PR aksiyası ugurlu nəticə verə bilər, bunun üçün kreativ, hədəfi düzgün seçmək və mükəmməl PR müşayiəti tələb olunur.
Mən Azərbaycanda bu tip crazy PR aksiyalarına rast gəlməmişəm və bunu təşkil etmək ən böyük arzularımdan biridir. Əgər kimsə rast gəlibsə, bizimlə bölüşməyini rica edirik.
P. S: Burada bir haşiyə çıxmaq istəyirəm, “imza atıblar”yazanda bizim idman haqqında xəbərlər verən jurnalistlərimizi xatırladım. Təzə dil açmağa başlasaydım, bizim xəbərlərə baxıb, elə qənaətə gələrdim ki, futbol ancaq iclas kimi kechirilir və qola ancaq imza atırlar. Əziz jurnalistlərimiz arada başqa sözlərdən də istifadə edin.